Endometriozis ve Kısırlık

Endometirozis rahim iç tabakasını döşeyen hücrelerin rahim içinden çıkıp yumurtalıklar karın iç zarı ya da başka bölgelerde yerleşmesine bağlı, aslında iyi huylu olmasına rağmen tekrarlayabilen etrafa yayılabilen bir hastalık olduğu için seyri kötü olan bir hastalıktır.

Yumurtalıklarda yerleştiğinde erimiş çikolata gibi bir sıvıya benzer birikim yaptığı için çikolata kisti olarak da adlandırılabiliyor. Her ne kadar bu sevimli bir ad olsa da hastalık aslında çok da sevimli değil çünkü kolay kolay iyileşmiyor, ameliyat yapılsa bile tekrarlama riski yüksek artı canından bezdirici ağrılara yol açabiliyor. Burada karşılaşılan temel problemler ağrı ve gebe kalmada zorluk. Ağrı cinsel ilişki sırasında çıkabiliyor, adet dönemlerinde yoğun ağrı olabiliyor, adet dışı karın alt tarafında kasık bölgelerinde ağrı yapabiliyor, bunun yanı sıra gebe kalmayı da zorlaştırabiliyor. Kadın endometirozis varken gebe kalması daha zor olabiliyor ya da gebe kaldığında bir takım sorunlarla karşı karşıya kalabiliyor.

Tabi ki öncelikle bu ağrıyı ortadan kaldırabilmek için çeşitli ilaç tedavilerine başvuruyoruz, bunların başında doğum kontrol hapları çeşitli hormon ilaçları, ağrı kesici ilaçlar var. Bunlara zaman zaman cevap alabiliyoruz. Ama zaman zaman da bütün bu tedavi seçeneklerine ilaçlara rağmen ağrı tedavisinde başarılı olamadığımız vakalar da oluyor. Tabi ki kesin çözüm ve kesin tanı için kesin tedavi için ameliyat gerekebiliyor ama öncelikle ameliyat yapmaktan kaçınmamızın bir kaç nedeni var. Bunlardan biri ameliyat sonrası iki sene içerisinde %20, beş sene beklendiğinde de %50 gibi yani vakaların yarısında tekrar endometirozis tekrar çikolata kistleriyle karşı karşıya kalabiliyoruz, yani hastalık tekrarlıyor. Bunun yanı sıra yapılan ameliyat ne kadar iyi olursa olsun kadının yumurtalıklarında yumurtalık rezervinde yumurtalık kapasitesinde bir azalmaya yol açabiliyor. Bunun dışında gerek endometirozise gerek ameliyata bağlı rahim etrafında yumurtalıklar etrafında yumurtalıkla tüpler arasında yapışıklıklar ortaya çıkıp, hastalık tedavi edilse dahi kadının gebe kalmasını zorlaştırıcı ameliyat sonrası bir takım problemler oluşabiliyor.

Bir de şunu söylemekte yarar var ameliyat sonrası kadının gebe kalma şansının en yüksek olduğu dönem ameliyat sonrası bir senelik dönem. O yüzden çocuk isteği olmayan ya da o anda çocuk düşünmeyen kadınlarda ameliyatı hemen ilk tercih olarak yapmayı düşünmüyoruz. Çünkü, ameliyat sonrasında gebe kalmasını gebe kalmayı denemesini öneriyoruz çiftlere ki gebe kalma şansı o dönemde yüksek. Gebelik oluştuğu taktirde hastalığın tekrarlama riski de azalıyor veya ameliyat yaptınız tekrarlama riskini azaltmak için bir takım doğum kontrol hapı gibi hormonal ilaçlara başvurmak gerekiyor yani kadının bunları kullanması tekrarlama riskini azaltabiliyor.

Endometirozis doğurganlık çağında her yaş grubunda genç kızlıktan itibaren menopoza kadar her yaşta görülebilen bir hastalık. Genç kızlarda adet ağrılarını normal karşılayıp daha sonra geçecek diye üzerinde durmamak doğru değil. Bu hastalıktaki tanının gecikmesine yol açabiliyor ve tedaviyi zorlaştırabiliyor. Onun için şiddetli adet ağrısı çeken genç kızların da altta yatan bir çikolata kisti endometirozis var mı bu yönden araştırılmasında yarar var.

Çocuk isteği olan endometirozisli hastalarda ön koşul kadının yumurtalık rezervini değerlendirmektir. Yumurtalıkları iyi mi, kistin dışında yeterince yumurtası var mı, yapılacak ameliyat yumurtalığa ne kadar zarar verir, bir yumurtalıkta mı, iki yumurtalıkta mı kist var, bütün bunları değerlendirip ona göre karar vermekte yarar var. Eğer, yumurtalık kapasitesi azalmaya başlamış ileri yaş bir hastada bu durumda doğurganlığı da düşünüp kesinlikle ameliyattan kaçınmakta yarar var. Ancak genç tek taraflı, ağrı tedavisine cevap vermeyen kadınlarda ameliyat yoluna başvurmak söz konusu olabilir ama ameliyat kararı verirken mutlaka çok iyi düşünmek, tekrarlama riskini, kadının doğurganlığını, yumurtalık kapasitesini mutlaka göz önünde bulundurmak gerekir.

Ameliyat olarak çoğunlukla laparoskopi ile kapalı ameliyatla göbekten girip sadece kistleri çıkarıp olabildiğince yumurtalık dokusunu korumak yumurtalıklara zarar vermemek amaçlanıyor. Çocuk isteği olan hastalarda bir diğer seçenek hiç ameliyat yapmadan doğrudan aşılama veya gebelik şansı daha yüksek olan tüp bebek tedavisine başvurmak. Bunun için çeşitli tedavi yöntemleri var. Endometirozisli hastalarda önce yumurtalıkları iğneyle baskılayıp daha sonra tüp bebek tedavisi yapılması gebelik şansını arttırıcı bir yol yöntem olabilir. Ama hem çiftin tercihine hem yumurtalıkların doktoruyla birlikte değerlendirilmesi sonucunda gebelik isteği olan endometirozisli kadınlarda ameliyat mı yardımcı üreme teknikleri mi tüp bebek mi daha uygun bir yöntem bunun kararını verip ona göre çifti yönlendirmekte yarar var. Ama ileri yaş yumurtalık rezervi azalmaya başlamış kadınlarda olabildiğince ameliyattan kaçınmakta yarar var. Genç hastalarda ise her iki tercihi de hem ameliyat hem de tüp bebek gibi yöntemleri değerlendirip çiftle birlikte karar vermeye çalışıyoruz.